Friday, September 17, 2010

یاد داشت ها ی یک شورشی آرام به روان پزشک اش 2


پنج شنبه 25 شهریور ماه

امزور این قدر خسته بودم که تا چند دقیقه بعد از این که از سر کار بیرون آمدم اصلاً هیچ چیز یادم نبود، از خودم هم هیچ خبری نبود. از گرسنگی دلم ضعف می رفت. صبح از ساعت شش و نیم تا ساعت دو نیم با یک بیسکوئیت مادر سر کرده بودم و فقط به رسیدن فکر می کردم. همه چیز به نظر عادی تر از دیروز بود، دیگر مدیرم مانند ارباب سیرک نبود و تمام طول روز سرم گرم کار بود، بابت انجام کار خیلی انرژی صرف کرده بودم، این کار به انرژی و دقت زیادی احتیاج داشت. یک واو هم نباید جا به جا شود، ترجمهء رسمی است دیگر. پیش از ترک محل کار، جناب مدیر من و سه نفر دیگر از همکاران خانم را به دفترش دعوت وبا نطق غرایی ارشاد نمود و در نهایت به من گفت که شنبه ساعت هفت صبح سرکار باشم و روز های بعد از ده تا هشت شب. بالاخره در این کار ماندگار شدم. مدیرم گفت که تا حالا از من راضی بوده است این به معناست که کارم را خوب انجام داده ام ولی تا به حالا، پس باید حواسم را جمع کنم برای آینده

در طول راه همه چیز یکنواخت وکسل کننده بود. احساس کردم نوشته هایم برای هیچ کس جذابیت نخواهد داشت. پیاده رو های خیابان همه کنده شده بودند و آدم های با قیافه های یک جور و باسمه ای در رفت و آمد بودند؛ زن ها با ابرو های تاتو کرده، مو های دکلره و شلوار جین. باز قیافهء مرد ها طبیعی تر بود. مردی به تنهایی دم مغاره آب میوه گیری آب انار می خورد، فکر کردم که چقدر خودش را تحویل می گیرد. بوی پائیز می آید، هواخیلی خنک تر شده است. سرِ مجتمع ما یک درخت انار با کلی انار سبز وجود دارد که به زودی قرمز خواهند شد. مثل عروس های هندی زیباست. طبیعت هر روز خودش را نو می کند و از این بابت چه خوش بخت است.در طول راه من فکر می کردم که دیگر هیچ کس برای این قیافهء خسته که واژهء سی و دو سالگی را مثل صلیبش بر دوش می کشد، ارزشی نخواهد قائل نخواهد شد و در همین حین ماشین سیاه رنگ شاسی بلندی از کنارم رد شد. پسر جوانی پشتش نشسته بود با دست اشاره کرد و من به مسیرم ادامه دادم. وقتی رفت برگشتم تا مارک ماشین را بخوانم، سراتو بود. تنها مثل دوربین عکاسی شده بودم باید وقایع را ثبت می کردم، از چشم به مغز و از مغز به دست هایم، واقعیت را بر صفحهء کاغذ یا صفحهء کامپیوتر می آوردم. بعد از ظهرپنج شنبه ای روشن و شفاف بود و جایی برای خیال پردازی باقی نمی گذاشت. به این ترتیب به خانه نزدیک می شدم. از کنار درخت انار گذشتم، ناگهان فکری از خاطرم گذشت؛ به جای انتظار برای نوشتن و تمام کردن این کتاب، نوشته هایم را به نوبت روی وبلاگم خواهم گذاشت. از این فکر خیلی هیجان زده شدم، می دانستم به این ترتیب کسانی در طول راه با من همراه خواهند بود. برای لحظه ای خودم پیدا شد، دستی به شانه ام زد و به من فهماند که از ایده ام خیلی خوشش آمده است. هر روز یک نوشته و هر روز یک پست. تا وقت بعدی که با شما دارم کمتر از دو ماه مانده است. باید برای خوب شدن تلاش کنم.

با سپاس
ز.م

یادداشت های یک شورشی آرام به روان پزشک اش 1


چهارشنبه 24 شهریور

لرزشی از شادی پشتم را مور مور می کرد، نا خودآگاه به بدنم فکر کردم وسپس به گلویم، بغض گلویم را فشارمی داد، مغزم پر ازتردید بود و در نهایت چشمانم بود که خیس می شد. وقتی به در آپارتمان رسیدم همه چیزِ درونم در حال تلاطم بود اما می دانستم در آینهء آسانسورِ خانه ، همه چیز را روبراه خواهم کرد.

در طول مسیر خانه، در حالی که از چهار راه عبور می کردم و نور چراغ ماشینی مسیرم را روشن می کرد، برق شادی در چشمانم می درخشید؛ زن و شوهر نه چندان جوانی به همراه پسر نوجوانشان از روبرو می آمدند، با مرد چشم در چشم شدم، اما نمی توانستم مانع از ظهور هیجانی شوم که بر من وارد شده بود. خودم، کف دستهایش را به نشانه پیروزی به کف دست هایم کوبید ولحظه ای بعد ناپیدا شد. کمی قبل تر، وقتی از کتاب فروشی بیرون می آمدم وغصه داشتم، خودم که کمی قدش از من بلند تر است، به پشتم زد، سرم را نوازش کرد و گفت :"تو دختر خوبی هستی عزیزم» وسپس پیشانی ام را بوسید. چند وقتی است که خودم با من مهربان شده است. قبلاً چندان با من مهربان نبود، اصلاً مرا نمی دید، اما حالا فکرمی کنم دلش برایم می سوزد و نگرانم است.

در حالی که کیسه ای پلاستیکی شامل دو کتاب تازه خریده شده را دست داشتم، از کتاب فروشی بیرون آمدم وبا خودم گفتم: « ز. میم، در دنیا هیچ کس به فکر تو نیست، هیچ کس». این طوری بود که غصه گریبانم را گرفت و این طوری بود که خودم به من دلداری داد و من به خدا فکر کردم وبه خودم گفتم اگر خدا نباشد، زندگی چقدر غم انگیز است وبعد به افق دور نگاه کردم که آسمانش غروب رنگ پریده ای بود و اسکلت های فلزی یک ساختمان عریض و طویل و کوه های غرب تهران را که سیاه رنگ شده بود، دیدم و فکر کردم چه خوب است که خدا و فرشته ها باشند و مهربان باشند و حمایت کنند از آدم هایی که تنها هستند وبه کتاب هایِ دستم فکر کردم وبه کتابی که می خواستم ترجمه کنم و به کتابی که اصلاً فکرش را نمی کردم، فکر کردم، به همین کتاب که قرار است نامه هایی کوتاه باشند از یک شورشی آرام به روان پزشک اش.

پریروز بود که پیش شما بودم، این دومین جلسه بود. دفعه ی قبل کاملا به هم ریخته بودم و شب ها بی خواب. روزی یک چهارم قرص میرتازاپینِ 45 میلی گرم، هر شب پیش از خواب، نتیجهء گفت و گوی نه چندان طولانی ما بود. بعد از یک ماه، به نسبت قبل خیلی بهتر بودم، کمی وزن اضافه کرده بودم، خوابم بهتر شده بود بنابراین گفت و گوی ما کمی دقیق تر و با جزئیات بیشتری پیش رفت، این بار نتیجه یک جمله بود: «باید سر کار بروی» به علاوهء یک قرص ضد اضطراب. بعد قرار شد من راجع به مشکلات احتمالی که سرِکار پیش می آید، یادداشت هایی بنویسم. چه ایدهء جذابی، واقعاً ممنونم جناب دکتر .
دیروز صبح از دارالترجمه زنگ زدند. هفته پیش آگهی نیاز به مترجم را در روزنامه همشهری دیده بودم، رفته بودم وفرم پر کرده بودم، اما هیچ خبری نشده بود و من کاملاً امیدم را از دست داده بودم. خیلی حیف بود مسیرش عالی بود، ده دقیقه پیاده روی تا خانهء ما داشت، بدون تاکسی، بدون اتوبوس، بدون مترو، بدون ترافیک واعصاب خردی. وقتی به خانه زنگ زدند، ساعت حدود نَُه صبح بود. من در اتاقم خوابیده بودم که مامانم با صدای خواب آلود جواب تلفن را داد. از اتاقم بیرون آمدم. مامان گفت که از دارالترجمه زنگ زدند وگفتند بیا برای مصاحبه. خیلی خوشحال شدم، گفتم :« مامان یه نذری بکن، این کارهِ جور شه». رفتم وخدا را شکر، جور شد.

امروز از سرِکار برمی گشتم که این فکر ها به ذهنم رسید. قرار است امروز وفردا، آزمایشی باشم و اگر کارم خوب بود از شنبه به طور رسمی شروع به کار کنم. امروز اضطراب زیادی داشتم. روزم موفقیت آمیز اما خیلی سخت بود. خوب از پس کار هایی که به من محول شده بود، بَر آمدم. اما رابطه ام با دیگران چندان موفقیت آمیز نبود. خیلی ساکت، کم حرف و لبخند به لب بودم. خودم به من دلداری داد: « تو هم این طوری هستم دیگه». و گفت که در نهایت همه می بینند که به جایش هم، می توانم از خودم دفاع کنم. خیلی سعی کردم رسمی باشم وسریع خودمانی نشوم، خیلی هیجانی نشوم وخیلی عادی باشم و زیادی بله قربان گو نباشم، اما وقتی آخر زمانِ کاری شد و مدیرم به من گفت که فرداصبح ساعت هفت اینجا باشید، سریع گفتم چَشم، در حالی که می توانستم بگویم بله، حتماً یا چیزی مثل این. همه به او می گویند آقای دکتر. مرد نسبتاً جوانی است، شاید کمی از من بزرگ تر، چیزی در حدود سی و پنج سال، با ریشی انبوه و موهای مشکی، شکم بر آمده و چشمانی زاغ و اخم آلود که بعضی از رفتار هایش وحشت زده ام می کند، مخصوصاً وقتی امروز بعد از ظهر از اتاقش بیرون آمد، رو به کارکنان کرد و گفت:« امروز چند تا کار زدین؟ خیلی عقبین. تا پنجاه تا خیلی مونده، بجنبین»، یک لحظه به یادِ پینوکیو افتادم، زمانی که خر شده بود و توی سیرک کار می کرد و یک ارباب شکم گنده داشت که به پشت خر ها شلاق می زد تا بیشتر تلاش کنند و پینوکیو به همراه بقیه ی خرها می دوید و گریه می کرد و فقط می توانست با خودش حرف بزند.کمی اغراق آمیز است، ولی قیافه ی مدیرم واقعاً ترسناک است. اما از خودم بیشتر می ترسم، من زیاد آدمِ حرف گوش کنی نیستم، یعنی خیلی وقت ها گوش می دهم، گوش می دهم، گوش می دهم و وقتی کُفری می شوم، زیر همه چیز می زنم. شورشی بودن صفت خیلی خوبی نیست، اما من خیلی وقت ها این طوری می شوم. باید کنترل شده باشد تا به صفت جذابی تبدیل شود که کارِ خیلی سختی است.

امروز وقتی پشت میز نشسته بودم به خودم گفتم:« تو از زندگی، تو دهنی های لازم را خورده ای، ترا به خدا کمی عاقل باش. تو می توانی، تو عادت می کنی، تو هزینهء استقلالت را می پردازی، باید بتوانی روی پای خودت بایستی، یک ماهِ دیگه همه چیز، روی روال افتاده». اما وقتی از سرِکار بیرون آمدم، خیلی گیج وغم زده بودم. وارد فروشگاه شهروند شدم، خیلی شلوغ بود، همه آمده بودند تا برای مدرسه ی بچه های شان خرید کنند، از کنارشان گذشتم و وقتی از هیاهوی فروشگاه بیرون آمدم وبه کتاب فروشی پا گذاشتم، حالم بهتر شد.

طبقهء بالا پر از کتاب های خوب بود و خالی از آدم. من مانده بودم ویک عالمه کتاب. وقتی به فکر نوشتن این کتاب افتادم، به یاد کتابی افتادم که در قفسهء کتاب فروشی دیده بودم، کتاب میلان کوندرا با نام رمان. کوندرا در این کتاب می گوید که نویسنده ها سه دسته هستند: یکی نویسنده ای که برای مخاطب عام می نویسد، دیگری نویسنده ای که برای مخاطب خاص می نویسد ودست آخرنویسنده ای که برای مخاطبی خیالی می نویسد، مخاطبی که به نظر من مثل فرشته ای از دور نگاه ات می کند و مواظب توست. آن وقت ها فکر می کردم که آدم چقدر باید بیچاره باشد که برای چنین مخاطبی چیز بنویسد و حالا فکر می کنم خیلی هم بد نیست. راستش نمی دانم برای شما می نویسم یا نه؟ شاید شما یک بهانه باشید و من به مخاطب های بسیار دوری می اندیشم که نوشته هایم را می خوانند، به کسانی که فکر به آن ها ونوشتن برای آن ها و بودن کتابی در دست آن ها به زندگی ام رنگ ولعابی می دهد. شاید هم گوشه ای پنهان برای خودم درست کرده ام. جایی وسیع تر از میز و کامپیوتر دارالترجمه، قلمروی ناشناخته و هیجان انگیز که همکارانم، مدیرم و خانواده ام چیزی در موردش نمی دانند، درحالی که در داستان من نقش به خصوصی دارند. نقش هایی واقعی که در زمانی ده دقیقه ای درحد فاصل بین دارالترجمه و خانه در ذهنم پدیدار می شوند. با تمام این احوال این نامه ها به شما تقدیم می شوند.

باسپاس
ز.م

Saturday, September 4, 2010

نم دار

نه تنها طلوع نکرد در آسمان شبم
که به یغما برد امیدم
دیگرنه به ستاره می اندیشم، نه به شب
به روزهای خالیٍ رنگ و رو رفته نگاه می کنم
و چشمانم در حدقه پنهان می شوند
به عادت همیشه، نم دار

نجیب زاده ی عجیب

نجیب زاده ی عجیب / مروری بر مجموعه داستان چیزها نوشته پیمان چهرازی / افراز/ 1389





“چیزها" عنوان مجموعه داستان کوتاهی ست نوشته ی پیمان چهرازی که نشرافراز به تازگی منتشر کرده است .

در ابتدای کتاب با شعری روبرو می شویم که همچون مقدمه ای ما را به سمت داستان ها می برد، شعری که شاید به ما یادآوری می کند داستان های کوتاهی که در صفحات بعد خواهند آمد از دل شعر قد کشیده اند و با این حال ترجیح داده اند تا به قالب داستان های کوتاه درآیند، همان طور که خود داستان ها نیز در سیر مجموعه روندی خاص را طی می کنند، مجموعه ای که " شدن" را با خود به همراه دارد : "اذان مغرب/ زنگ مدرسه بود/ از بی شمار پنجشنبه های رهایی / چشم وا کردیم و قد کشیدیم/ آغوش ها اندازه نشد/ به پنجره ها خیره شدیم".

"تندیس" اولین داستان مجموعه است، داستانی که به یادِ فرانتس کافکا نوشته شده است و خواه نا خواه به شما برای خواندن داستان جهت می دهد و سبک ادبی خاصی را پیش می کشد. راوی در این داستان نمی خواهد دیگر به سراغ گذشته برگردد...او نمی خواهد به تندیس تبدیل شود. او از کابوس تندیس شدن یا به عبارتی مسخ شدن می گریزد و در انتهای همین داستان می گوید: "خواب بوده ام. روبه روی صندوقچه نشسته ام. بلند می شوم. شیر آب را باز می کنم. صدای آب را می شنوم. دست هایم را پُرِ آب می کنم . به صورتم می پاشم. دوباره، دوباره. در آینه نگاه می کنم. نفس راحتی می کشم. بعدِ یک مُسکّن قوی، می شود روز آرامی باشد". و به این ترتیب نویسنده شالوده ی روایی داستان هایش را در اختیار ما قرار می دهد: "همزادیِ واقعیت ودرد". او با خود در جدال است، نمی خواهد غرق این دنیای خواب آلوده شود به همین دلیل آینه را از روبرویش بر نمی دارد، او نگران است. نگاه کردن به آینه و دیدن چهره ی واقعیِ چیزها همیشه کار آسانی نیست، شهامت لازم دارد، شاید روزی در آینه نگاه کنید و موجود دیگری به جای خود در آینه ببینید.

عنوان کتاب و نام بیشتر داستان ها از چیزها می آید. نویسنده می خواهد به اشیاء و به جزئیات بپردازد، چندان تمایلی ندارد تا روایت هایش را صریح و بی پرده در میان بگذارد، از روایت می گریزد، فصل هایی از زندگی روزمره را کنار هم قرار می دهد، روایتِ گریز از سنتِ شهر های کوچک و گردوغبار گرفته وگرفتاری درگمنامی و بی بندوباری شهر های بزرگ : کار، پول، خانه، خیابان و تاکسی ...اما بیش از هر چیز در عمق لحن نوشتاری سرد وخنثی و اداری وار خود به روابط میان انسان ها و به شرایط پیچیده ی روزگار نقب می زند. شخصیت های داستان هایش رفتارِ نجیب زادگان را در پیش می گیرند، سلام وخداحافظی را فراموش نمی کنند- واژه های مهربان، مودب ومحترم از واژه های کلیدی راوی در توصیف انسان ها محسوب می شوند-، مانند "ورتر جوان" عاشق می شوند و رنج می کشند. او یاد رمانتیک های قرن هجده را زنده می کند، به عنوان مثال در داستان " قلب"، راوی از دوست جدا شده است ، از خانه ی دوست بیرون می زند، سوار تاکسی می شود، گفتگویی می کند و در انتها بعد از دادن پول به راننده تاکسی، دستی به نشانه ی احترام برایش بلند می کند، و بعد تلخی های زندگی را با یک آرامبخش قوی فرو می دهد. واقعیت، درد و مُسکّن بخش جدایی ناشدنی شخصیت های داستانیِ اوست. نویسنده بر خلاف عنوان کتاب بیش از همه چیز به آدم ها و به "دیگری" است که اهمیت می دهد، یا حتی در داستان "دندان"، راوی حسرت می خورد برای دندانی که جزو مایملک طبیعی اش بود، انگار درباره ی کسی حرف می زند : " باید از دندان های دیگرم مراقبت کنم، اگر مراقبت من دردی را دوا کند، اگر بتوانم در برابر فرسودگی آن ها کاری بکنم". راوی نماینده ی آدم های حاشیه ای است، آدم هایی که در حال فرسوده شدن هستند، در جامعه ای که هنجارهایش سخت جابجا شده است و هر کس که خود را با این هنجارها وفق ندهد، گویی محکوم است به گوشش سیلی بزنند، به راحتی سرش کلاه بگذارند و یا دست به سرش کنند.

به راحتی می توان از ورای نام داستان های چهرازی، مثل " تندیس"،" کفش"، "قربانی"، "سیگار" و غیره به مسائل و معضلات امروزین جامعه ی ما همچون فرسودگی، ستمدیدگی ،بی اعتمادی، مواد مخدر وبیکاری وغیره و یا مسائل همیشگی انسان چون تنهایی، عشق، مرگ و دوستی رسید. در اینجا در حقیقت "چیزها" پیکان هایی کوتاهند که مستقیم به قلب واقعیت ها می زنند، واقعیت هایی که محصولات جامعه ای سودازده به شمار می روند. اگرچه واقعیت ها چندان دلپذیر نیستند، با تمامی این احوال اوبه طورکامل از واقعیت نمی گریزد، او سعی می کند بپذیرد: "می توانست بدتر از این هم اتفاق بیفتد" ، یا از علم قیاس بهره بگیرد تا زندگی را قابل تحمل تر کند: " چون قیاس بین روز ها باعث می شد امید برقرار بماند و آن طور که شنیده ام، امید از لوازم است".

به نظر می رسد راوی هنوز کاملاً ایمان و اعتقاد خود را به ادامه از دست نداده است، گویی از میانه های قرن هجده سوار بر ماشین زمان شده است و به ناگاه در اوایل قرن بیست و یک ، در کشوری پیاده شده که سنّت و مدرنیته اش به شدت درهم وبرهم است، اندیشه اش وارداتی است و ادبیاتش در حال دست و پا زدن. اما او با این ادبیات آشناست و تلاشش فرارفتن از اسطوره های فرسوده ی ادبی است که غرق دردنیای هپروت و نگاه کردن از روی دست دیگری هستند. او در این مجموعه سعی دارد تا در قالب بندی های رایج جای نگیرد، ادبیات را خرج زندگی اش نمی کند بلکه این زندگی اوست که خرج ادبیاتش می شود. او نجیب زاده ی عجیبی است در دنیای بیرحم ما،اماای کاش در این عرصه ی پُر آشوب، از قرون پیش تری می آمد، دست کم از دوران شوالیه ها، بلکه لباس های آهنی و محکم تری به تن داشت.



پیمان چهرازی متولد سال 1353، فارغ التحصیل رشته ی عکاسی است که اولین مجموعه از داستان های کوتاهش در اردیبهشت امسال در نمایشگاه کتاب عرضه شد.

Friday, September 11, 2009

Invisible Woman


کمی آن سو تر از درخت ایستاده ام
لاغرتر از همیشه
آن سو تر از درخت ایستاده ام
با واژه ها بازی می کنم
با واژه های سبز وآبی
کسی مرا نمی بیند
خدا همه را بیامرزد
کاش به جای این شب
والضحی بود
و الشمس اذا سجی
و وعده او
ناپدید شده ام
یک زن نامرئی
کمی آن سو تر از درخت

Friday, October 24, 2008

معصوم

بوی بهار هنوز می آید
از لابلای انگشتانت
تو هنوز کوچک تر از آنی
که بدانی
غصه می خورم برای فردایت
همچون فرزند عزیزی
و همچون کودک معصوم
ستاره پنهان اقبال من
نظاره گرم تاظهور کنی
در آسمان شبم

Monday, June 23, 2008

کابوس

من بیدار بودم، داشتم از خواب پا می شدم که یکهو یه گربه اومد تو خوابم و گفت: میو، سلام اسم من گربه اس، اسم شما چیه؟
من هم با لبخندی بهش سلام کردم وگفتم: من آدمم، دختر حوا، از آشنایی تون خوشبختم.
گربه پشت چشمی نازک کرد، به دمش چرخی داد وگفت: چه عجیب!
من نگاهش کردم و نفهمیدم که چرا این حرفو زد. بعدش هم سرشو کج کردو رفت داشت با خودش زیر لب چیزی می گفت، هر چی بیشتر دقت کردم، کمتر چیزی دستگیرم شد.
می دونید فکر کنم نباید بهش در مورد حوا حرفی می زدم و یا حتی در مورد آدم.
اصلا باید از سلام کردن، از سلام شنیدن پرهیز کنم.
شایدم بهترش اینه که دیگه خواب نبینم.

Monday, April 21, 2008

خاک خوب

برای مادرم زمین

بیبینم
مگر ما زاده یک سرزمین نبودیم؟
وبه زبانی واحد سخن نمی گفتیم
مگر کشورمان نقطه ای نبود
از خاک بزرگ
که از آن آفریده شدیم
مادرمان گسترده است
وسیاره مان زمین
دروغ می گویند
که ما از سیاره های دیگر آمده ایم
وزبان هم را نمی فهمیم
اَمان از آدم وحوا
که جدامان کردند
به خاطر یک سیب
و رویش مرز های خاردار را
ندیدند بر این پیکر وسیع
اما زمین دوباره
پیوندمان می دهد
حتی اگر در آخر
جای گیریم
در بطن خاک خوب
در عمق سرزمین

Wednesday, April 16, 2008

گمنام

پرنده پرواز کرد
من مانده در اتاق
تکرار می کنم
روز های یک شکل را
ناله نمی کند نی
مار در کویر گم شد
و آتش خاموش گشت
مبهوت صحرا منم
در گوشه اتاق
بیابانگردی تنها
کوله بارم بر سر چوب
به خواب می روم بر تخت
و بیدار می شوم
از پرتو خورشید ظهر
با صدای بوق ها
گمنام گمنامم
در وسعت این شهر
بهتر از این دلیلم نیست
برای زیستن
از آن زمان
که فراموش شدم

Monday, April 14, 2008

برکه

همه جا نم کشیده
از قطره های پراکنده
که این جا وآن جا می چکد
باران غریبه نیست
باران منم
چک چک می کنم
بی دریغ
بر صفحه سفید
بر کاغذ کتاب
بر بالش پر آواز
و دایره می سازم
بر سطح تنگ آب
اما خوشحال نیست
ماهی کوچک
و جوانه نمی زند
گل قالی
شورم من
گر چه باران
تشنه ام
و پایانم نیست
راهی نیست
شیرین ترین پایان
تا دایره بسازم
رقص کنان
بر خاموش برکه ات